Hiện nay, hoạt động cài đặt Windows hoặc Office không bản quyền với mức phí nhỏ đang được nhiều cửa hàng máy tính cung cấp như một dịch vụ phổ biến. Tuy nhiên, đằng sau mức phí đó, là nguy cơ vi phạm bản quyền phần mềm và có thể dẫn tới trách nhiệm hình sự.

Trong tháng 6/2026, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Phú Thọ đã khởi tố vụ án hình sự về tội “Xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan”, đồng thời khám xét khẩn cấp 5 địa điểm tại Hà Nội và Phú Thọ là các doanh nghiệp kinh doanh máy tính, cung cấp dịch vụ cài đặt phần mềm Windows và Microsoft Office không bản quyền.

Theo cơ quan điều tra, giá bản quyền hợp pháp của hệ điều hành Windows và bộ ứng dụng Microsoft Office hiện dao động từ 4 – 9 triệu đồng cho mỗi máy tính. Với số lượng thiết bị vi phạm được phát hiện, thiệt hại đối với chủ thể quyền được ước tính lên tới hàng chục tỉ đồng.

Vụ việc là lời cảnh báo mạnh mẽ đối với các tổ chức, doanh nghiệp và cá nhân vẫn đang có tâm lý xem việc “cài Win lậu”, “Office lậu” là hành vi bình thường hoặc chỉ là vi phạm hành chính.

1. Xử lý hình sự 

Theo quy định hiện hành, người cài Windows, Office lậu, không có bản quyền có thể bị xử lý hình sự về “Tội xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan” theo Điều 225 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2025):

* Khung 1: Người nào không được phép của chủ thể quyền tác giả, quyền liên quan mà cố ý thực hiện một trong các hành vi sau đây, xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan đang được bảo hộ tại Việt Nam với quy mô thương mại hoặc thu lợi bất chính từ 50.000.000 đồng đến dưới 300.000.000 đồng hoặc gây thiệt hại cho chủ thể quyền tác giả, quyền liên quan từ 100.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng hoặc hàng hóa vi phạm trị giá từ 100.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng, thì bị phạt tiền từ 50.000.000 đồng đến 300.000.000 đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm:

– Sao chép tác phẩm, bản ghi âm, bản ghi hình;

– Phân phối đến công chúng bản sao tác phẩm, bản sao bản ghi âm, bản sao bản ghi hình.

* Khung 2: Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tiền từ 300.000.000 đồng đến 1.000.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm:

– Có tổ chức;

– Phạm tội 02 lần trở lên;

– Thu lợi bất chính 300.000.000 đồng trở lên;

– Gây thiệt hại cho chủ thể quyền tác giả, quyền liên quan 500.000.000 đồng trở lên;

– Hàng hóa vi phạm trị giá 500.000.000 đồng trở lên.

Ngoài ra, Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.

Như vậy, căn cứ theo quy định nội dung trên thì người cài windows lậu có thể bị xử lý hình sự tùy vào tính chất, mức độ vi phạm và thiệt hại gây ra theo Điều 225 Bộ luật Hình sự.

2. Xử phạt hành chính

Trường hợp không đủ dấu hiệu cấu thành tội phạm, cá nhân cài đặt Windows, Office,…không có bản quyền có thể bị xử phạt hành chính.

Theo quy định tại khoản 1 Điều 16 Nghị định 341/2025/NĐ-CP ngày 26/12/2025 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính về quyền tác giả, quyền liên quan, mức xử phạt được xác định dựa trên số lợi bất hợp pháp thu được, thiệt hại gây ra cho chủ sở hữu quyền tác giả hoặc giá trị hàng hóa vi phạm cụ thể như sau:

– Cá nhân vi phạm có thể bị phạt từ 5.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng trong trường hợp số lợi bất hợp pháp thu được dưới 10.000.000 đồng hoặc gây thiệt hại cho chủ sở hữu quyền tác giả dưới 20.000.000 đồng hoặc hàng hóa vi phạm trị giá dưới 20.000.000 đồng;

– Cá nhân vi phạm có thể bị phạt từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng trong trường hợp số lợi bất hợp pháp thu được từ 10.000.000 đồng đến dưới 20.000.000 đồng hoặc gây thiệt hại cho chủ sở hữu quyền tác giả từ 20.000.000 đồng đến dưới 40.000.000 đồng hoặc hàng hóa vi phạm trị giá từ 20.000.000 đồng đến dưới 40.000.000 đồng;

– Cá nhân vi phạm có thể bị phạt từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng trong trường hợp số lợi bất hợp pháp thu được từ 20.000.000 đồng đến dưới 30.000.000 đồng hoặc gây thiệt hại cho chủ sở hữu quyền tác giả từ 40.000.000 đồng đến dưới 60.000.000 đồng hoặc hàng hóa vi phạm trị giá từ 40.000.000 đồng đến dưới 60.000.000 đồng;

– Cá nhân vi phạm có thể bị phạt từ 30.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng trong trường hợp số lợi bất hợp pháp thu được từ 30.000.000 đồng đến dưới 50.000.000 đồng hoặc gây thiệt hại cho chủ sở hữu quyền tác giả từ 60.000.000 đồng đến dưới 100.000.000 đồng hoặc hàng hóa vi phạm trị giá từ 60.000.000 đồng đến dưới 100.000.000 đồng.

Ngoài hình thức phạt tiền, người vi phạm còn có thể bị buộc gỡ bỏ hoặc  xóa bản gốc, bản sao vi phạm trên môi trường mạng viễn thông và mạng Internet. Trường hợp phát sinh khoản lợi nhuận bất hợp pháp từ hành vi vi phạm thì có thể buộc hoàn trả số tiền này cho chủ thể quyền tác giả.

3. Trách nhiệm dân sự

Bên cạnh đó, chủ sở hữu phần mềm còn có quyền khởi kiện dân sự để yêu cầu bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.

Theo Điều 198 Luật Sở hữu trí tuệ, chủ thể quyền tác giả có thể yêu cầu tòa án buộc bên vi phạm chấm dứt hành vi xâm phạm, xin lỗi, cải chính công khai, bồi thường thiệt hại và áp dụng các biện pháp dân sự khác theo quy định.

Mức bồi thường được xác định trên cơ sở thiệt hại thực tế mà chủ thể quyền phải gánh chịu hoặc khoản lợi nhuận bất hợp pháp mà bên vi phạm thu được từ hành vi xâm phạm, theo Điều 204 và Điều 205 Luật Sở hữu trí tuệ.

4. Kiến nghị cho người dân và doanh nghiệp

Để tránh các rủi ro pháp lý, người dân, doanh nghiệp và các cơ sở kinh doanh máy tính cần lưu ý:

– Chỉ sử dụng hệ điều hành, phần mềm và các ứng dụng có giấy phép bản quyền hợp pháp hoặc phần mềm mã nguồn mở được phép sử dụng miễn phí.

– Không cài đặt, sao chép, phân phối hoặc sử dụng các công cụ kích hoạt trái phép (crack, key lậu, activator…) để bẻ khóa bản quyền phần mềm.

– Khi mua máy tính, cần yêu cầu đơn vị bán hàng cung cấp đầy đủ thông tin về giấy phép sử dụng phần mềm, hóa đơn hoặc chứng từ chứng minh bản quyền hợp pháp.

– Các doanh nghiệp, cơ sở giáo dục và tổ chức cần thường xuyên rà soát, kiểm tra tình trạng bản quyền phần mềm trên hệ thống máy tính, kịp thời thay thế các phần mềm không có bản quyền nhằm bảo đảm tuân thủ quy định của pháp luật.

– Các cửa hàng kinh doanh máy tính cần tuyệt đối không cung cấp dịch vụ cài đặt phần mềm không có bản quyền để thu lợi, bởi hành vi này có thể bị xử lý hình sự nếu đủ điều kiện theo Điều 225 Bộ luật Hình sự.

Để biết thêm chi tiết, vui lòng liên hệ Công ty luật TNHH Huỳnh Nam.