Trong bối cảnh nền kinh tế ngày càng dựa nhiều vào công nghệ và tài sản vô hình, phần mềm, dữ liệu và tài sản trí tuệ đang trở thành những nguồn lực có giá trị đáng kể đối với doanh nghiệp. Tuy nhiên, khi nhắc đến tài sản trong hoạt động cho thuê tài chính, các loại máy móc, thiết bị hay phương tiện vận tải vẫn thường được nhắc đến nhiều hơn.

Từ ngày 15/8/2026, cách tiếp cận này đã có sự thay đổi đáng chú ý. Thông tư 31/2026/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước quy định về hoạt động cho thuê tài chính của công ty tài chính tổng hợp, công ty tài chính chuyên ngành có hiệu lực, thay thế Thông tư 26/2024/TT-NHNN. Đáng chú ý, văn bản mới đã ghi nhận phần mềm, quyền khai thác, tài sản trí tuệ và dữ liệu trong nhóm tài sản cho thuê tài chính.

Pháp luật mới quy định gì về tài sản cho thuê tài chính?

Theo quy định tại khoản 1 Điều 3 Thông tư 31/2026/TT-NHNN: 

“Cho thuê tài chính là hoạt động cấp tín dụng trung hạn, dài hạn trên cơ sở hợp đồng cho thuê tài chính giữa bên cho thuê tài chính với bên thuê tài chính. Bên cho thuê tài chính mua tài sản cho thuê tài chính theo yêu cầu của bên thuê tài chính và nắm giữ quyền sở hữu đối với tài sản cho thuê tài chính trong suốt thời hạn cho thuê. Bên thuê tài chính sử dụng tài sản thuê tài chính và thanh toán tiền thuê trong suốt thời hạn thuê theo thỏa thuận trong hợp đồng cho thuê tài chính.”

Nếu như trước đây, tài sản cho thuê tài chính chủ yếu được hình dung là các tài sản hữu hình như máy móc, thiết bị, dụng cụ hoặc phương tiện vận tải thì quy định mới đã mở rộng phạm vi này. Cụ thể, bên cạnh các loại tài sản hữu hình nêu trên, tài sản cho thuê tài chính còn bao gồm phần mềm, quyền khai thác, tài sản trí tuệ và dữ liệu. Thông tư gọi chung các loại tài sản này là “quyền tài sản”, căn cứ theo khoản 2 Điều 3:

“Tài sản cho thuê tài chính là các loại tài sản bao gồm: máy móc, thiết bị, dụng cụ, phương tiện vận tải (đối với tàu biển chỉ bao gồm tàu biển vận tải biển nội địa); phần mềm, quyền khai thác, tài sản trí tuệ, dữ liệu (sau đây gọi tắt là quyền tài sản) và không thuộc danh mục pháp luật cấm sở hữu, mua, bán, sử dụng, kinh doanh, xuất, nhập khẩu.”

Đây là điểm đáng chú ý bởi sự thay đổi không chỉ nằm ở việc bổ sung thêm một vài loại tài sản cụ thể, mà còn phản ánh sự mở rộng của pháp luật đối với những tài sản có giá trị kinh tế nhưng không tồn tại dưới dạng vật chất.

Phần mềm

Phần mềm hiện diện trong hầu hết hoạt động sản xuất, kinh doanh, từ phần mềm quản lý doanh nghiệp, quản lý khách hàng đến các hệ thống chuyên biệt phục vụ hoạt động sản xuất hoặc cung cấp dịch vụ. Việc phần mềm được ghi nhận trong nhóm tài sản cho thuê tài chính tạo cơ sở để loại tài sản vô hình này được xem xét trong khuôn khổ hoạt động cho thuê tài chính.

Tuy nhiên, việc được liệt kê trong nhóm tài sản cho thuê tài chính không có nghĩa mọi phần mềm đều đương nhiên có thể trở thành đối tượng của giao dịch. Việc xác định quyền đối với phần mềm, phạm vi quyền được chuyển giao và các điều kiện liên quan vẫn cần được xem xét theo quy định pháp luật có liên quan.

Quyền khai thác

“Quyền khai thác” cũng được Thông tư 31/2026/TT-NHNN đưa vào nhóm quyền tài sản có thể là tài sản cho thuê tài chính. Khác với máy móc hay thiết bị, giá trị của quyền khai thác nằm ở quyền được hưởng lợi ích kinh tế từ việc khai thác một đối tượng nhất định.

Việc ghi nhận quyền khai thác trong phạm vi tài sản cho thuê tài chính cho thấy pháp luật không chỉ tiếp cận tài sản dưới góc độ một vật thể hữu hình, mà còn chú trọng đến những quyền có giá trị kinh tế mà chủ thể có thể xác lập và khai thác.

Tài sản trí tuệ

Tài sản trí tuệ là một nhóm tài sản đặc biệt trong nền kinh tế hiện đại. Giá trị của doanh nghiệp nhiều khi không nằm chủ yếu ở nhà xưởng hay máy móc mà ở sáng chế, phần mềm, tác phẩm, nhãn hiệu và các quyền tài sản liên quan.

Việc tài sản trí tuệ được đưa vào phạm vi tài sản cho thuê tài chính vì vậy có ý nghĩa đáng chú ý. Tuy nhiên, cần phân biệt giữa đối tượng sở hữu trí tuệ và quyền tài sản của chủ thể đối với đối tượng đó. Việc một đối tượng được pháp luật bảo hộ không đồng nghĩa với việc mọi quyền liên quan đến đối tượng đó đều có thể được tự do chuyển giao hoặc sử dụng trong mọi giao dịch.

Dữ liệu

Trong số các loại tài sản mới được ghi nhận, dữ liệu có lẽ là trường hợp đáng chú ý nhất. Dữ liệu ngày càng tạo ra giá trị kinh tế lớn, đặc biệt đối với các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực công nghệ, thương mại điện tử, tài chính và các ngành kinh doanh dựa trên nền tảng số.

Việc Thông tư 31/2026/TT-NHNN ghi nhận dữ liệu trong nhóm quyền tài sản cho thuê tài chính cho thấy pháp luật đã bước đầu tính đến đặc điểm của nền kinh tế số, nơi giá trị tài sản không nhất thiết gắn với một vật thể cụ thể.

Tuy nhiên, cũng cần lưu ý rằng không phải mọi loại dữ liệu đều đương nhiên có thể được sử dụng làm tài sản cho thuê tài chính. Dữ liệu có thể gắn với những quyền và lợi ích khác nhau, trong đó có trường hợp chủ thể chỉ có quyền sử dụng hoặc khai thác mà không có đầy đủ quyền định đoạt. Đặc biệt, đối với những loại dữ liệu chịu sự điều chỉnh của pháp luật chuyên ngành, việc xác lập và chuyển giao quyền đối với dữ liệu còn phải tuân thủ các quy định tương ứng.

Quy định mới có ý nghĩa gì?

Việc mở rộng phạm vi tài sản cho thuê tài chính sang phần mềm, quyền khai thác, tài sản trí tuệ và dữ liệu là một thay đổi đáng chú ý trong bối cảnh tài sản vô hình ngày càng đóng vai trò quan trọng trong hoạt động kinh doanh.

Nếu trước đây tài sản hữu hình là cơ sở phổ biến cho các giao dịch tài chính thì sự phát triển của kinh tế số đang đặt ra nhu cầu ghi nhận và khai thác giá trị của những tài sản không tồn tại dưới dạng vật chất. Quy định mới của Thông tư 31/2026/TT-NHNN cho thấy pháp luật về hoạt động cho thuê tài chính đang có sự điều chỉnh theo hướng phù hợp hơn với thực tiễn này.

Dù vậy, cần hiểu đúng rằng việc pháp luật đưa một loại tài sản vào phạm vi tài sản cho thuê tài chính mới chỉ là cơ sở về mặt pháp lý. Để một tài sản cụ thể có thể được đưa vào giao dịch, vẫn cần xem xét các vấn đề liên quan đến quyền sở hữu, quyền sử dụng, khả năng chuyển giao và các điều kiện khác theo quy định pháp luật.

Có thể thấy, việc ghi nhận phần mềm, quyền khai thác, tài sản trí tuệ và dữ liệu là tài sản cho thuê tài chính không chỉ mở rộng phạm vi đối tượng của hoạt động này mà còn phản ánh sự thay đổi trong cách pháp luật nhìn nhận về giá trị của tài sản trong nền kinh tế hiện đại.

Để biết thêm chi tiết, vui lòng liên hệ Công ty luật TNHH Huỳnh Nam.