Bạn nhận được một cuộc gọi video từ “người thân” đang cần tiền gấp. Gương mặt giống hệt, giọng nói quen thuộc nhưng đó có thể không phải người thật. Khi công nghệ AI có thể tạo ra video, hình ảnh và giọng nói giống thật đến mức khó phân biệt, câu hỏi pháp lý đặt ra là: ai phải cho công chúng biết nội dung đó do AI tạo ra? Từ năm 2026, Việt Nam đã có câu trả lời trong Luật Trí tuệ nhân tạo và Nghị định hướng dẫn. Theo đó:
- Luật Trí tuệ nhân tạo có hiệu lực từ 01/3/2026, trong đó Điều 11 quy định trách nhiệm minh bạch đối với nội dung do AI tạo ra.
- Nghị định 142/2026/NĐ-CP, ban hành ngày 30/4/2026 và có hiệu lực từ 01/5/2026, hướng dẫn chi tiết việc thông báo và gắn nhãn (Điều 18).
- Âm thanh, hình ảnh, video do AI tạo ra hoặc chỉnh sửa để giả lập người thật hoặc tái hiện sự kiện thực tế phải được gắn nhãn dễ nhận biết.
- Nghĩa vụ này chủ yếu thuộc về bên triển khai, tức tổ chức, cá nhân đưa nội dung ra công chúng trong hoạt động nghề nghiệp, thương mại hoặc dịch vụ.
- Nhà cung cấp hệ thống AI phải đánh dấu nội dung đầu ra ở định dạng máy đọc được.
VÌ SAO PHÁP LUẬT YÊU CẦU DÁN NHÃN?
Mục tiêu của quy định là giúp người dân nhận biết đâu là nội dung thật, đâu là nội dung do AI tạo ra hoặc chỉnh sửa, từ đó hạn chế tin giả, deepfake và lừa đảo trực tuyến. Một quy định tương tự cũng đã được Liên minh châu Âu áp dụng từ ngày 02/8/2026 theo Đạo luật AI của khối này, cho thấy đây là xu hướng chung trên thế giới.
Hai trường hợp bắt buộc phải gắn nhãn:
Theo Nghị định 142/2026/NĐ-CP, bên triển khai phải gắn nhãn dễ nhận biết đối với âm thanh, hình ảnh hoặc video do AI tạo ra hoặc chỉnh sửa trong hai trường hợp:
- Mô phỏng hoặc giả lập ngoại hình, giọng nói của người thật. Ví dụ: video ghép mặt, giọng nói nhân bản của một người nổi tiếng hoặc của chính người quen.
- Tái hiện sự kiện thực tế để người xem phân biệt được với nội dung thật. Ví dụ: một đoạn video dựng lại hiện trường vụ việc hoặc một sự kiện đã xảy ra.
Ngoài ra, khi cung cấp ra công cộng nội dung do AI tạo ra hoặc chỉnh sửa mà có khả năng gây nhầm lẫn về tính xác thực của sự kiện, nhân vật hoặc nguồn gốc, bên triển khai phải thông báo rõ ràng.
AI LÀ NGƯỜI PHẢI GẮN NHÃN?
Pháp luật phân biệt hai vai trò:
- Nhà cung cấp hệ thống AI (công ty phát triển công cụ, ứng dụng AI): phải áp dụng giải pháp kỹ thuật để nội dung âm thanh, hình ảnh, video do hệ thống tạo ra được đánh dấu ở định dạng máy đọc.
- Bên triển khai (doanh nghiệp, nhà sáng tạo nội dung, cơ quan truyền thông… sử dụng AI để tạo nội dung và đăng tải): chịu trách nhiệm thông báo và gắn nhãn hiển thị cho người xem.
Vậy một cá nhân đăng video AI chơi vui lên mạng xã hội thì sao? Theo cách giải thích của một số chuyên gia và báo chí pháp lý, các tổ chức, cá nhân khai thác AI trong hoạt động nghề nghiệp, thương mại hoặc dịch vụ sẽ phải gắn nhãn; còn việc sử dụng thuần túy cho mục đích cá nhân, giải trí, không gắn với hoạt động nghề nghiệp hay thương mại thì có cơ sở để không thuộc diện điều chỉnh. Tuy nhiên, ranh giới này chưa hoàn toàn rõ ràng. Một số nguồn cho rằng cả video giải trí cũng cần gắn nhãn nếu có khả năng khiến người xem tin là thật.
Lời khuyên an toàn: hãy chủ động gắn nhãn.
GẮN NHÃN NHƯ THẾ NÀO CHO ĐÚNG?
Pháp luật không quy định một mẫu nhãn duy nhất cho mọi loại nội dung. Yêu cầu chung là người xem phải nhận biết rõ ràng nội dung được tạo ra hoặc chỉnh sửa bằng AI và không bị nhầm lẫn về nguồn gốc. Theo Nghị định 142/2026/NĐ-CP, nhãn có thể được hiển thị:
- trực tiếp trên nội dung;
- tại tiêu đề, phần mô tả, chú thích;
- trên giao diện của nền tảng;
- hoặc bằng âm thanh.
Đối với tác phẩm điện ảnh, chương trình nghệ thuật hoặc nội dung sáng tạo, việc thông báo có thể thực hiện ở phần mở đầu, phần kết thúc, phần danh đề, phần mô tả hoặc tài liệu kèm theo tác phẩm.
Mẹo thực tế: nhãn nên đủ lớn, đủ lâu và dùng ngôn từ đơn giản như “Nội dung được tạo bằng AI”. Một dòng chữ mờ ở góc cuối video rất dễ bị đánh giá là chưa “dễ nhận biết”.
DOANH NGHIỆP VÀ NHÀ SÁNG TẠO NỘI DUNG NÊN LÀM GÌ?
Checklist tuân thủ nhanh:
- Lập danh sách những nội dung (quảng cáo, video, ảnh sản phẩm, podcast, người đại diện ảo…) có sử dụng AI.
- Xác định nội dung nào mô phỏng người thật hoặc tái hiện sự kiện thực tế.
- Xây dựng quy trình nội bộ: ai duyệt, gắn nhãn ở đâu, lưu bằng chứng như thế nào.
- Rà soát hợp đồng với đối tác sản xuất nội dung: ai chịu trách nhiệm gắn nhãn, ai chịu rủi ro khi vi phạm.
- Nếu dùng hình ảnh hoặc giọng nói của người thật, xin phép bằng văn bản trước, vì gắn nhãn không thay thế sự đồng ý của người đó.
- Theo dõi các văn bản hướng dẫn và quy định xử phạt mới để cập nhật kịp thời.
NGƯỜI DÙNG BÌNH THƯỜNG CÓ THỂ LÀM GÌ?
Gắn nhãn là cần thiết nhưng chưa đủ để chặn lừa đảo, vì kẻ gian vẫn có thể cố tình che giấu nhãn, dùng tài khoản ảo hoặc phát tán deepfake qua livestream, cuộc gọi video và quảng cáo. Vì vậy:
- Khi nhận yêu cầu chuyển tiền qua cuộc gọi hay tin nhắn, hãy xác minh bằng kênh khác (gọi lại số quen thuộc, hỏi câu hỏi chỉ người thật biết).
- Cảnh giác với nội dung gây sốc, thúc ép khẩn cấp hoặc hứa hẹn lợi nhuận bất thường.
- Tìm nhãn “Tạo bởi AI” trên nội dung, nhưng đừng coi việc không có nhãn là bằng chứng nội dung thật.
- Nếu bị mạo danh, hãy lưu lại bằng chứng và báo cho nền tảng, cơ quan chức năng.
KẾT LUẬN
Dùng AI chỉnh sửa ảnh cá nhân có phải gắn nhãn không? Nếu chỉ để dùng cá nhân, không nhằm mô phỏng người thật hay tái hiện sự kiện để công bố ra công chúng, nghĩa vụ này thường không đặt ra. Nếu đăng công khai và có thể gây nhầm lẫn, nên gắn nhãn.
Nội dung văn bản do AI viết có phải gắn nhãn không? Quy định nêu trên tập trung vào âm thanh, hình ảnh và video. Với văn bản, bạn nên tham khảo thêm các quy định chuyên ngành (báo chí, quảng cáo, giáo dục…) và chính sách của từng nền tảng.
Không gắn nhãn thì bị xử lý thế nào? Mức xử phạt cụ thể phụ thuộc vào các văn bản quy định về xử lý vi phạm có hiệu lực tại thời điểm vi phạm. Doanh nghiệp nên tra cứu văn bản mới nhất hoặc trao đổi với luật sư trước khi triển khai.
AI giúp sáng tạo nội dung nhanh hơn và rẻ hơn, nhưng niềm tin của công chúng là tài sản không thể sao chép. Gắn nhãn minh bạch không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn là cách để doanh nghiệp và nhà sáng tạo giữ uy tín. Cách tiếp cận an toàn nhất hiện nay là chủ động công khai khi nội dung có sự tham gia của AI.
Để biết thêm chi tiết, vui lòng liên hệ Công ty luật TNHH Huỳnh Nam.

