1. Cơ sở pháp lý về trách nhiệm nợ của người thừa kế

Bộ luật Dân sự 2015 quy định rõ di sản của người chết phải được dùng để thanh toán các khoản nợ và chi phí liên quan. Cụ thể, Điều 658 Bộ Luật Dân sự 2015 liệt kê “Các khoản nợ khác đối với cá nhân, pháp nhân” phải được thanh toán từ di sản thừa kế theo thứ tự ưu tiên. Như vậy, bản thân người chết vẫn còn nợ thì khoản nợ đó được trừ vào di sản để lại. Người thừa kế nhận tài sản sẽ trả nợ trong giới hạn giá trị di sản đó (không sử dụng tài sản riêng ngoài di sản). Mặt khác, theo quy định về thời hiệu của BLDS, các chủ nợ có thời hạn 3 năm kể từ ngày mở thừa kế để yêu cầu người thừa kế thực hiện nghĩa vụ tài sản, sau thời hạn này không thể đòi thêm.

2. Nợ có tài sản bảo đảm và nợ không có bảo đảm

Trong thực tế, nếu khoản vay có tài sản bảo đảm (ví dụ nhà cửa, đất đai thế chấp tại ngân hàng), thì tài sản bảo đảm sẽ bị xử lý (phát mại, thanh lý) để ưu tiên thu hồi nợ. Phần thu được sẽ trừ vào nợ; nếu dư tài sản thì phần còn lại thuộc di sản thừa kế. Trái lại, nợ không có bảo đảm (vay tín chấp, vay mua tiêu dùng…) được thanh toán từ di sản chung còn lại. Không phân biệt có bảo đảm hay không, căn cứ quy định nêu trên, các khoản nợ của người chết đều được thanh toán từ di sản. Nếu di sản không đủ giá trị (ví dụ người vay không để lại tài sản hay tài sản đã cầm cố hết), thì chủ nợ sẽ không có tài sản gì để thu và không thể cưỡng chế thêm từ thân nhân không phải thừa kế.

3. Vai trò của người thừa kế

Khi một cá nhân mất đi, các quyền và nghĩa vụ tài sản của họ không chấm dứt mà sẽ được chuyển giao cho những người thừa kế giải quyết thông qua khối di sản do người đó để lại.

Cụ thể, theo Điều 615 Bộ luật Dân sự 2015, những người hưởng thừa kế có trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ tài sản trong phạm vi di sản do người chết để lại.

Điều này có nghĩa là vợ, con hoặc những người thừa kế khác không bị bắt buộc phải dùng tài sản riêng (tiền túi) của mình để trả nợ thay cho người đã mất, nhưng họ buộc phải dùng chính khối tài sản mà người mất để lại để thanh toán khoản nợ cho bạn.

Trách nhiệm này được giới hạn trong phạm vi di sản. Nếu di sản chưa được chia, người quản lý di sản (thường là vợ, con) phải ưu tiên trích từ khối tài sản này để thanh toán các khoản nợ trước khi phân chia thừa kế.

Nếu di sản đã chia, mỗi người thừa kế có trách nhiệm thanh toán khoản nợ tương ứng nhưng không vượt quá phần tài sản mà mình thực nhận.

5. Trách nhiệm của người thân không phải là thừa kế

Pháp luật không bắt buộc người thân (như con cháu, anh chị em, cha mẹ) trả nợ thay trừ khi họ đã cam kết hoặc ký bảo lãnh khoản vay. Không thừa kế di sản tức không nhận tài sản, cũng không tự động phải nhận nợ. Theo Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015, người thừa kế có quyền từ chối nhận di sản bằng văn bản. Điều này phải được thực hiện trước khi chia di sản. Nếu từ chối, người đó không phải nhận tài sản cũng không phải trả nợ nào thuộc di sản. 

Để biết thêm chi tiết, vui lòng liên hệ Công ty luật TNHH Huỳnh Nam.